Przejdź do treści
pomoc z matmy

Klasa 4 · Obliczenia zegarowe i kalendarzowe

Cyfry rzymskie

8 zadań do rozwiązania ↓

Starożytni Rzymianie zapisywali liczby za pomocą liter. Używamy ich do dziś, np. do zapisywania wieków i numerów rozdziałów. W klasie 4 zapisujesz nimi liczby do 30.

Znaki i zasady

I V X
1 5 10
  1. Gdy znaki stoją od największego do najmniejszego, dodajesz je: XII =10+1+1=12= 10 + 1 + 1 = 12.
  2. Gdy mniejszy znak stoi przed większym, odejmujesz go: IV =5−1=4= 5 - 1 = 4, IX =10−1=9= 10 - 1 = 9.
  3. W liczbach do 30 odejmować można tylko I przed V i przed X.
  4. Znaki I i X mogą stać obok siebie najwyżej trzy razy. Znaku V nie powtarzamy.

Przykład 1

Odczytujemy XXVII. Znaki stoją od największego, więc dodajemy:

10+10+5+1+1=2710 + 10 + 5 + 1 + 1 = 27

Przykład 2

Zapisujemy 28. Rozkładamy liczbę na dziesiątki i jedności:

  • 20 to XX,
  • 8 to VIII.

Razem: XXVIII.

Częsty błąd

Patrz, po której stronie stoi I. IX to 10−1=910 - 1 = 9, a XI to 10+1=1110 + 1 = 11. Pamiętaj też, że ten sam znak może stać obok siebie najwyżej trzy razy: 30 to XXX, ale 4 to IV, a nie IIII.

Sprawdź się

Zadania

Wpisz odpowiedź i sprawdź. Ułamki zapisuj jako 3/4, a liczby dziesiętne z przecinkiem.

Łatwe

Zadanie 1

Łatwe

Zapisz cyframi arabskimi liczbę XVI.

Pokaż całe rozwiązanie
  1. X = 10, V = 5, I = 1.
  2. Znaki są ustawione od największego, więc dodajemy: 10+5+1=1610 + 5 + 1 = 16.

Zadanie 2

Łatwe

Jak zapisać liczbę 4 cyframi rzymskimi?

Pokaż całe rozwiązanie
  1. Czwórka to o jeden mniej niż pięć, czyli I przed V.
  2. IV =5−1=4= 5 - 1 = 4.
  3. IIII łamie zasadę trzech znaków, VI to 5+1=65 + 1 = 6, a zapisu IIV się nie używa.

Zadanie 3

Łatwe

Czy to prawda, że IX i XI to ta sama liczba?

Pokaż całe rozwiązanie
  1. W IX znak I stoi przed X, więc odejmujemy: 10−1=910 - 1 = 9.
  2. W XI znak I stoi za X, więc dodajemy: 10+1=1110 + 1 = 11.
  3. 99 to nie 1111, więc zdanie jest fałszywe.

Średnie

Zadanie 4

Średnie

Zapisz cyframi arabskimi liczbę XXIV.

Pokaż całe rozwiązanie
  1. XX =10+10=20= 10 + 10 = 20.
  2. IV: I stoi przed V, więc odejmujemy: 5−1=45 - 1 = 4.
  3. Razem: 20+4=2420 + 4 = 24.

Zadanie 5

Średnie

Jak zapisać liczbę 29 cyframi rzymskimi?

Pokaż całe rozwiązanie
  1. 20 to XX, a 9 to IX (10−110 - 1).
  2. 29=20+929 = 20 + 9, więc zapis to XXIX.
  3. XXVIIII ma cztery I z rzędu, IXXX to nie jest poprawny zapis, a XXXI to 30+1=3130 + 1 = 31.

Zadanie 6

Średnie

Chrzest Polski odbył się w 966 roku. W którym wieku to było?

Pokaż całe rozwiązanie
  1. Wiek I to lata 1–100, wiek IX to lata 801–900, a wiek X to lata 901–1000.
  2. Rok 966 należy do lat 901–1000, więc to wiek X.
  3. Odpowiedź IX wychodzi, gdy ktoś patrzy tylko na pierwszą cyfrę roku.

Trudne

Zadanie 7

Trudne

Książka Oli ma XXVI rozdziałów. Ola przeczytała już rozdziały od I do XIV. Ile rozdziałów zostało jej do przeczytania?

rozdziałów
Pokaż całe rozwiązanie
  1. XXVI =10+10+5+1=26= 10 + 10 + 5 + 1 = 26.
  2. XIV =10+(5−1)=14= 10 + (5 - 1) = 14, więc Ola przeczytała 14 rozdziałów.
  3. 26−14=1226 - 14 = 12. Zostało jej 12 rozdziałów.

Zadanie 8

Trudne

Bitwa pod Grunwaldem odbyła się w 1410 roku. Czy to prawda, że był to wiek XIV?

Pokaż całe rozwiązanie
  1. Wiek XIV obejmuje lata 1301–1400, a wiek XV lata 1401–1500.
  2. Rok 1410 należy do lat 1401–1500, więc to wiek XV.
  3. XV =10+5=15= 10 + 5 = 15, a nie 14. Zdanie jest fałszywe.

Najczęstsze pytania

Dlaczego cztery zapisujemy IV, a nie IIII?

Według zasad ten sam znak może stać obok siebie najwyżej trzy razy. Dlatego 4 zapisujesz jako IV, a 9 jako IX. Na niektórych tarczach zegarów zobaczysz IIII, ale w szkole i w datach piszemy IV.

Gdzie używa się cyfr rzymskich?

Do zapisywania wieków (np. XXI wiek), numerów rozdziałów w książkach, miesięcy w datach (np. 5 XI 2026, czyli 5 listopada), imion władców i papieży (np. Bolesław I Chrobry, Jan Paweł II) oraz godzin na niektórych zegarach.

← Wszystko z działu „Obliczenia zegarowe i kalendarzowe” i lista na sprawdzian